Khả năng áp dụng án lệ ở Việt Nam (14)

Đây là nội dung nằm trong phần 1 của Chương III của đề tài SV NCKH năm 2007: Án lệ và Khả năng áp dụng Án lệ ở Việt Nam.

• Phần trước: Sự cần thiết của việc áp dụng án lệ ở Việt Nam
  

CHƯƠNG III

PHƯƠNG HƯỚNG ĐƯA ÁN LỆ VÀO ÁP DỤNG Ở VIỆT NAM

1. Khả năng áp dụng án lệ ở Việt Nam

Về cơ bản Việt Nam thuộc truyền thống pháp luật xã hội chủ nghĩa trong đó luật thành văn là nguồn luật cơ bản và quan trọng nhất, án lệ không được coi là một nguồn luật chính thức như đã phân tích ở trên.

Có thể nhận thấy rằng hệ thống pháp luật Việt Nam rất khác biệt so với hệ thống pháp luật Anh, Mỹ nói riêng và các hệ thống pháp luật thuộc truyền thống Common Law nói chung nên có nhiều quan điểm cho rằng án lệ không thể được đưa vào áp dụng ở Việt Nam, tuy nhiên cần hiểu rằng việc áp dụng án lệ ở đây là áp dụng có sáng tạo, phù hợp với điều kiện hoàn cảnh thực tế của Việt Nam, không áp dụng một cách rập khuôn, máy móc án lệ và các nguyên tắc sử dụng án lệ của bất kỳ nước nào, hơn thế nữa Việt Nam sẽ tận dụng được các ưu điểm và hạn chế tối đa các nhược điểm của án lệ ở các nước đã áp dụng. Một bằng chứng thực tiễn là trong khi luật án lệ trở nên cứng nhắc và phức tạp bởi nguyên tắc “Stare decisis” và hệ thống “trát” (writ) ở Anh thì ở Mỹ – một quốc gia chịu sự ảnh hưởng của luật Anh từ ngay sau ngày giành độc lập – đã không áp dụng y nguyên các nguyên tắc của án lệ và hệ thống “trát” của Anh mà chỉ tiếp nhận án lệ Anh với điều kiện là phải phù hợp với hoàn cảnh địa phương. Bằng cách đó, Mỹ đã cải cách về thủ tục cũng như việc áp dụng nguyên tắc Stare decisis và kết quả là pháp luật Mỹ đã trở nên linh hoạt và thực tế hơn so với pháp luật Anh vào cùng thời điểm.

• Có thể bạn quan tâm: [Ebook] Tài liệu nghiên cứu Án lệ

Một điều quan trọng nữa là chúng ta cũng không thể và không nên mất thời gian vào việc tự nghĩ ra một cách áp dụng án lệ hoàn toàn mới, khác hẳn với những nguyên tắc đã có, đơn giản bởi vì thế giới đã có sẵn một truyền thống pháp luật rất phát triển và đồ sộ đó là truyền thống pháp luật Anh – Mỹ trong đó án lệ đã được sử dụng hàng trăm năm nay và liên tục được sửa đổi để ngày càng hoàn thiện và phù hợp với thực tiễn. Hơn nữa trong quá trình hội nhập ngày nay, việc tiếp cận hệ thống pháp luật nước ngoài đơn giản và dễ dàng hơn nhiều so với trước kia. Vì vậy theo chúng tôi cách hiệu quả đồng thời tiết kiệm thời gian nhất để đưa án lệ vào áp dụng tại Việt Nam là tham khảo cách áp dụng án lệ của các hệ thống pháp luật lớn trên thế giới như Anh, Mỹ, từ đó rút kinh nghiệm cho việc áp dụng như thế nào cho phù hợp với hoàn cảnh của Việt Nam. Như đã phân tích ở trên, việc đi sau trong áp dụng án lệ bao giờ cũng đem lại hiệu quả và tiến bộ hơn so với những quốc gia đi trước, nhờ vào việc học hỏi và rút kinh nghiệm từ các quốc gia này.

Chính vì vậy, án lệ nếu đưa vào áp dụng tại Việt Nam thì cũng không nên áp dụng hoàn toàn theo hệ thống pháp luật của bất kỳ một quốc gia nào mà nên học hỏi những cách làm của nhiều quốc gia khác nhau, nhất là hai quốc gia có hệ thống án lệ phát triển nhất trên thế giới và có ảnh hưởng sâu rộng tới các quốc gia khác trong truyền thống Common Law là Anh và Mỹ. Việc học hỏi cũng không nên chỉ bắt nguồn từ những điểm tương đồng mà nên nhìn nhận cả những điểm khác biệt để có thể rút ra những kinh nghiệm cần thiết và áp dụng một cách hiệu quả nhất ở Việt Nam.

• Phần tiếp theo: Nguyên tắc của án lệ nên áp dụng ở Việt Nam